«بازارچه ی واصف، استخوانی لای زخم یا نوسازی بافت قدیم!! »

این روزها شهرداری آران و بیدگل مشغول برچیدن آسفالت خیابان واصف است. شنیده ها حکایت از آن دارد که گویا قرار است بازاری در وسط این بلوار 800 متری احداث شود. یعنی اینکه اندکی از مسیر خودروها کاسته تا در میانه ی بلوار فرصتی برای ساخت مغازه فراهم شود. مغازه هایی با پیاده روهایی مسقف! آیا این طرح خوب است یا با مشکلاتی مواجه خواهد شد. در این باره یادآوری نکاتی ضروری است:

الف) تقریبا از دهه ی چهل و پنجاه در سراسر کشور بی توجهی به بافت سنتی آغاز شد. در آران و بیدگل برخی از خیابانهای قدیمی مثل محمد هلال یا 22 بهمن احداث و در دهه های بعد این روند شدت یافت. خیابان افتخارالاسلام و واصف از جمله خیابانهای احداث شده در بافت تاریخی است که ضربه های بیشتری به بافت وارد آورد. اکنون هنگامی که به مشاهده بافت تاریخی برخی از شهرها مثل یزد و میبد و حتی کاشان می پردازیم با خود می گوییم آیا احداث این خیابانها با این عرض و طول ضروری بود و چرا شهرداری و شورای شهر آران و بیدگل دیر از خواب بیدار شد؟!

ب) آغاز احداث خیابان واصف به شورای اول و دوم باز می گردد.آن روزها بیدگل عضوی در شورا نداشت. عده ای هم که در بیدگل به دنبال کارها بودند به شورا رفتند و طرح خیابان از میانه بافت را پیگیری کردند. عقیده ی آنها این بود که هر چه عرض خیابان بیشتر باشد شهرداری باید بیشتر هزینه کند و حتما هزینه کرد بیشتر، به نفع بیدگل است. به همین سادگی عرض بلوار شد 32 متر. و این سیلی سختی بود به گونه های محله های قدیمی مثل حاج عبدالصمد و توی ده.

ج) هیچ فردی با بازآفرینی محله های قدیمی مخالف نیست. محله قدیمی راه رفت و آمد می خواهد. فضای سبز و مدرسه می خواهد. اما احداث همه ی اینها باید همراه با پاسداشت موی سپید بافت باشد.

د) شهروندان بلوار واصف در دو دهه ی اخیر با سختی ها و گرفتاری های بسیاری مواجه بوده اند.احداث خیابان بیش از یک دهه به درازا کشید. اما با پایان آن مشکلات آغاز شد. هر روز بخشی از خیابان پایین رفت و وصله کاری ها گرهی از مشکلات باز نکرد....اما آیا طرح جدید بهترین راهکار برای توسعه و پیشرفت شهر و بازسازی محله های قدیمی است ؟!

ه)آیا احداث بازار در میانه ی واصف نیاز مردم است؟! آیا مردم این محله ها اعلام کرده اند مهمترین درخواست آنها بازار است؟! آیا احداث بازاری در بلوار باعث ایجاد گره های ترافیکی نخواهد شد. ؟ آیا بازار اثری روی بافت و بازسازی سایر بخش ها دارد و یا شلوغی و آلودگی هوا را به همراه خواهد آورد؟! آیا بهتر نیست به سراغ کوچه های قدیمی برویم و بازارها و گذرها را بازسازی کنیم؟! آیا در این طرح به اتصال کوچه های قدیمی در

دو سوی خیابان به صورت زیرگذر و روگذرتوجه می شود؟ احداث این خیابان چند سال به طول خواهد کشید؟ و اگر طرح متناسب نباشد آیا بار دیگر و به آسانی می توان آن را برچید؟!

و ) « بازار» در معماری سنتی به ویژه در شهرهای کویری ایران تعریف خاص خود را دارد. بازار سرپوشیده و بخشی از بافت است. اگر قرار است هزینه ای شود و بازاری پدید آید باید این بازار در بافت باشد. خوشبختانه با حمایت شهرداری بازار توی ده در حال جان گرفتن است با بازسازی مغازه هایی که در مسیر مسجد نقشینه و خانه تاریخی بنی طبا و جاهای دیگر بافت است بازار پدید می آید.... اینکه وسط یا بلوار مغازه هایی رو به پیاده رو بسازیم بازار سنتی درست نمی شود.

ز) معماری سنتی محجوب و متواضع است. شما اگر از بیرون به سمت باغ فین بروید تصوری از آن فضای سبز داخل و معماری و فواره ها و چشمه ها ندارید. خانه های قدیمی هم همین طور است......اما معماری جدید اصرار دارد بزرگ و بی نظیر نشان داده شود...در آران و بیدگل در دو سه دهه ی اخیر میدانهای بزرگ زیادی ساخته شده است مثل میدان ابریشم چی ، علم و صنعت و ارغوان....فرض کنیم اگر شهرداری بعد از 2 دهه درخت و گل و بوته در میدان ابریشم چی بکارد کار درستی انجام داده است؟! آیا امکان ندارد خانواده ها هنگام رفت و آمد به میدان دچار حادثه شوند؟!! چرا شهرداری تصمیم دارد دهها مغازه وسط خیابان بسازد ؟! آیا مردم و مغازه داران ماشین ها را کنار خیابان پارک نخواهند کرد و رفت و آمدها باعث تصادف نخواهد شد؟!

ز) اگر شهرداری آسفالت بلوار واصف را بر می داشت و بعد از زیرسازی دوباره آسفالت می کرد هزینه و زحمت و مشکلات کمتری داشت...و مردم هم اعتراضی نداشتند.... آنچه در حال اتفاق افتادن است انجام کاری است بزرگ و پرهزینه.نقد و نظر به معنای نادیده گرفتن زحمتهای شهرداری و ارزشهای طرح جدید نیست.

ط) به نظرم بخشی از ایراد کار به عدم طرح سوال درست بازمی گردد. اکنون عده ای در شهرداری ناحیه می پرسند چگونه تعدادی مغازه در بلوار واصف بسازیم که با بافت هماهنگ باشد و مشکل ترافیکی کمتری ایجاد کند....اما سوال درست این است که چگونه این خیابان 32 متری را احیا کنیم که بیشتر از همه به نفع بافت تاریخی و ساکنان آن باشد؟

ی) آنچه نوشتم خبری است برای مردم. خاصه اهالی همان حوالی. اگر نظر و دیدگاه و طرح و برنامه ای دارند به شورای شهر و شهرداری ناحیه 2 مراجعه کنند تا سخن آنها شنیده شود و کار اصولی و با ایراد کمتری انجام شود.

( علیرضا توحیدی – عضو هیات مدیره انجمن دوستداران میراث فرهنگی و کمیته بافت شهرداری - دی ماه 1401 )